Staw Królówka

Fort 53a Winnica – jeden z fortów Twierdzy Kraków. Powstał w latach 1898–1899. Obok Fortu 38 Skała jedyny, w obrębie Twierdzy Kraków, fort typu górskiego. W czasie I wojny światowej na jego przedpolach wybudowano system kawern i okopów. Znajduje się na wzniesieniu Winnica (234 m n.p.m.), w rejonie ówczesnych wsi Kostrze i Skotniki, obecnie ok. 300 m na zachód od ul. Winnickiej w Krakowie. Wjazd na dziedziniec prowadzi przez most nad fosą z zachowaną oryginalną bramą wjazdową. Dziedziniec zamykały koszary czołowe pełniące funkcję schronu bojowego. Dwukondygnacyjne koszary o konstrukcji mieszanej z galerią strzelecką nadwieszoną nad fasadą, przechodzącą w stanowiska ogniowe na wale piechoty. Był to ostatni z serii fortów pancernych obrony bliskiej, a rozwiązania tu przyjęte stały się pierwowzorem dla schronów bojowych i grup warownych okresu międzywojennego. Obiekt jest jednym z niewielu fortów, w których zachowały się wieże pancerne. Został wpisany do rejestru zabytków. Na forcie prowadzone są obecnie prace porządkowe i remontowe.

Winnica (234 m) – wzgórze w Krakowie, w Dzielnicy VIII Dębniki. Położone jest na terenie Bielańsko-Tynieckiego Parku Krajobrazowego. Na wzniesieniu znajduje się Fort Winnica. Pod względem geograficznym wzgórze znajduje się na Pomoście Krakowskim zaliczanym do makroregionu Bramy Krakowskiej. Wzgórze Winnica wznosi się po południowo-zachodniej stronie ulicy Winnickiej. Jest częściowo bezleśne, częściowo porośnięte lasem. W jego zboczu Austriacy podczas budowy fortu wykonali dwie sztolnie Kawerna Winnica Pierwsza, Kawerna Winnica Druga. W Krakowie jest jeszcze drugie wzgórze o nazwie Winnica. Nazwa obydwu wzgórz pochodzi od tego, że kilkaset lat temu znajdowały się na nich winnice. Klimat w Polsce wówczas był cieplejszy i sprzyjał uprawom winogron. Później klimat stał się surowszy i uprawy winogron zaniechano.

Kawerna w Kostrzu, Kawerna VII – kawerna na wzgórzu Solnik w Dzielnicy VIII Dębniki w Krakowie. Znajduje się na południowo-wschodnim stoku wzniesienia, powyżej Ulicy Tynieckiej. Przy ulicy tej, około 100 m od przystanku Kostrze I w kierunku Tyńca znajduje się tablica informacyjna o Uroczysku Kostrze, a przed nią ścieżka, która prowadzi obok wylotu kawerny na szczyt wzgórza Solnik. Ze ścieżki widoczny jest obetonowany i zamknięty kratą otwór kawerny. Kawerna ma jeszcze drugi otwór. Znajduje się on około 20 m na północny wschód od otworu pierwszego. Można do niego dojść słabo widoczną ścieżką przez zarośla po prawej stronie. Za otworem pierwszym ciągnie się w głąb skały obetonowany tunel o półokrągłym stropie. Zaraz za kratą na lewej ścianie tunelu zamontowano tablicę pamiątkową. Napis na niej głosi: „Kaverne Steinbruch Kostrze. 1915-1916”. Na końcu korytarza znajduje się druga krata, a za nią sala o wymiarach 15 × 3 m. Na prawo od niej biegnie drugi, równoległy korytarz, za nim przewężenie o wymiarach 1,2 × 0,6 m, za którym jest druga sala o wymiarach 3,5 × 2,5 × 2,7 m. Znajduje się w niej omurowany kominek. Na początku dużej sali znajduje się jeziorko o wymiarach 2,7 × 1,2 m i głębokości kilkudziesięciu centymetrów. Odbiegają od niego dwa korytarze. Lewy prowadzi do sali o wymiarach 13,6 × 3,2 m i wysokości 2,7 m. Znajduje się ona w tej samej pustce skalnej, co salka z kominkiem, ale oddzielono je murem z cegieł. Prawy korytarz prowadzi do sali o wymiarach 15,2 × 3,2 m i wysokości 2,7 m. Końcówka sali łączy się równoległym ciągiem z korytarzykiem wiodącym do drugiej kraty.

Dębnicko-Tyniecki obszar łąkowy – obszar specjalnej ochrony siedlisk w ramach programu Natura 2000 w województwie małopolskim, w południowo-zachodniej części Krakowa, w dzielnicy VIII Dębniki, w okolicach Pychowic, Ruczaju, Skotnik, Kostrza i Tyńca. Jego utworzenie zaproponowano w październiku 2009 roku, a zatwierdzono w marcu 2011 roku. Obszar ten składa się z pięciu enklaw, które obejmują najlepiej wykształcone i zachowane płaty łąk trzęślicowych i świeżych oraz muraw kserotermicznych. Teren ten był wcześniej użytkowany rolniczo jako pola uprawne, łąki i pastwiska. Większość obszaru (86,76%) wchodzi w skład Bielańsko-Tynieckiego Parku Krajobrazowego. Część jednej z enklaw stanowi rezerwat przyrody Skołczanka oraz użytki ekologiczne Dąbrowa i Uroczysko Kowadza. W tym obszarze ochronie podlegają miejsca występowania modraszkowatych: modraszka telejusa, modraszka nausitousa i modraszka alkona oraz czerwończyka nieparka i czerwończyka fioletka. W rezerwacie Skołczanka znajduje się stanowisko rzadkiego motyla skalnika driady. Z roślin na uwagę zasługują stanowiska lipiennika Loesela i staroduba łąkowego. Zagrożenie dla tego obszaru stanowi rozwój osiedli w tej części miasta. Niekorzystne dla siedlisk są również obce gatunki inwazyjne: niecierpek drobnokwiatowy i robinia akacjowa.

Kawerna w Bodzowie lub Kawerna IV – kawerna na wzgórzu Solnik w Dzielnicy VIII Dębniki w Krakowie. Znajduje się pod szczytem wzgórza, w odległości około 150 m od ruin fortu artyleryjskiego 53 „Bodzów”.

Fort 53 Bodzów – jeden z fortów Twierdzy Kraków. Powstał w 1887 roku jako fort półstały, ziemno-drewniany. W latach 1913–1914 przebudowany na fort stały z przyległymi bateriami, wałem i schronem. Fort jest położony na wzgórzu Solnik w Krakowskim Bodzowie. Z fortu rozlega się widok na dużą część Krakowa. Fort Bodzów panował nad południowym brzegiem Wisły i całą rozległą okolicą leżącą u jego stóp. W 1914 jego załoga składała się ze 110 artylerzystów (w tym 3 oficerów) oraz 115 żołnierzy piechoty (w tym 3 oficerów). W czasie I wojny światowej fort doznał niewielkich uszkodzeń. W 1936 adaptowany na zaplecze szybowiska. W 1955 roku przeznaczono go do rozbiórki, w celu odzyskania materiałów budowlanych, planu tego nie udało się jednak zrealizować ze względu na zbyt duże koszty. Obecnie znajduje się w ruinie, ale wraz z otaczającą zielenią został wpisany do rejestru zabytków. Wzgórze Solnik zaś stało się terenem służącym rekreacji jako tzw. Uroczysko Kostrze. W otoczeniu fortu i na pobliskich wzgórzach wykuto w skale sześć kawern (kawerny fortu Bodzów). Miały służyć jako magazyny lub podziemne schrony dla żołnierzy.

Solnik (259 m) – wzgórze w Krakowie, w Dzielnicy VIII Dębniki. Czasami nazywane jest Górką Kostrzewską. Ciągnie się od osiedla Kostrze w kierunku północno-wschodnim do Wisły. U jego południowo-wschodnich podnóży znajduje się osiedle Pychowice i ulica Tyniecka, u północno-zachodnich osiedle Bodzów. W podziale fizycznogeograficznym Polski znajduje się w mezoregionie Pomost Krakowski. Wzgórze wznosi się około 60 m powyżej otaczających go terenów. Znajduje się na obszarze Bielańsko-Tynieckiego Parku Krajobrazowego i wchodzi w skład Uroczyska Kostrze. Zbudowane jest ze skał wapiennych i porośnięte lasem, w którym dominują jawor, klon pospolity, jesion wyniosły i sosna zwyczajna. Wzgórze pełni funkcję rekreacyjną dla mieszkańców miasta. Na jego rozległym grzbiecie jest duża łąka, której część porastają murawy kserotermiczne. Łąka ta jest dobrym punktem widokowym. Przy dobrej widoczności można z niej obserwować Beskidy, Gorce, Tatry i Pasmo Babiej Góry. Dla turystów wykonano oznakowane szlaki turystyczne, tablice informacyjne i ławki. Na wschodniej części wzgórza znajdował się dawniej Kamieniołom w Bodzowie. Jego wyrobisko i okoliczne treny wzniesienia Solnik upodobali sobie motocrossowcy, w wyniku czego jest on rozjeźdżony. Wzgórze Solnik jest też startowiskiem paralotniarzy. Wzgórze i położone w jego otoczeniu ulice Widłakowa, Tyniecka i Winnicka wchodziły w skład zbudowanej przez Austriaków Twierdzy Kraków. Na Solniku znajduje się należący do tej twierdzy fort międzypolowy artyleryjski 53 „Bodzów” oraz należące do niego Kawerna w Kostrzu i Kawerna w Bodzowie, które służyły jako magazyn amunicji. Na wzgórzu Solnik Henryk Sienkiewicz umieścił w powieści Krzyżacy historię szarży Zbyszka z Bogdańca na krzyżackiego posła.

Skotniki – obszar Krakowa wchodzący w skład Dzielnicy VIII Dębniki, dawna wieś, położona około 9 km na południowy zachód od centrum Krakowa. Skotniki zostały przyłączone do Krakowa w 1941 roku, a formalnie w 1945, jako XXVII dzielnica katastralna. Liczą około 5000 mieszkańców. Na obszarze Skotnik znajduje się osiedle Mochnaniec. Wieś królewska położona w drugiej połowie XVI wieku w powiecie szczyrzyckim województwa krakowskiego, należała do wielkorządów krakowskich.

Kamieniołom w Bodzowie – nieczynny kamieniołom wapienia na wzniesieniu Solnik w będącej częścią Krakowa Dzielnicy VIII Dębniki. Znajduje się w Bodzowie we wschodniej części wzniesienia, pomiędzy ulicami Tyniecką i Bodzowską na obszarze Bielańsko-Tynieckiego Parku Krajobrazowego. Wapienie budujące wzgórze Solnik pochodzą z jury późnej i miejscami przykryte są piaszczystymi wapieniami turońskimi. W przystropowych partiach tych wapieni występują czarne, epigenetyczne skrzemionkowania. Pokrywają one w postaci polew powierzchnie szczelin ciosowych, ale występują także w gniazdach i żyłach wapienia. Wapienie eksploatował Gerson Berger od 1870 roku, zaprzestano ich wydobycia w XX wieku. W 2019 r. właścicielem kamieniołomu jest spółka Wapienniki i Kamieniołomy Pychowickie. W wyniku eksploatacji wapienia szczyt Solnika podcięty został pionową ścianą, w której znajduje się fragment Jaskini pod Fortem – reszta jaskini została zniszczona w wyniku eksploatacji. Powyżej tej ściany na szczycie Solnika znajdują się ruiny wybudowanego przez Austriaków fortu „Bodzów”. W zachodniej ścianie wyrobiska kamieniołomu znajduje się należąca do fortu Kawerna w Bodzowie. Płaskie dno wyrobiska nieczynnego kamieniołomu, a także okoliczne zbocza Solnika stały się ulubionym terenem motocrossowców, którzy rozjeżdżają teren Solnika. Realne jest też zagrożenie zabudowania tego terenu przez deweloperów. Zaistniała potrzeba ochrony i zagospodarowania go. W marcu 2017 r. Rada Miasta Kraków przyjęła uchwałę wzywającą miasto do utworzenia dwóch użytków ekologicznych: Kamieniołom Bodzów i Łąki Pychowickie oraz do rozważenia utworzenia użytku „Jaskinia Wiślana”.

Góra św. Anny – zakończenie północnego grzbietu Solnika. Wznosi się w Bodzowie w Dzielnicy VIII Dębniki w Krakowie. Pod względem geograficznym przynależy do Pomostu Krakowskiego w obrębie makroregionu Bramy Krakowskiej. Północne stoki Góry św. Anny opadają do doliny Wisły, zboczami północno-zachodnimi biegnie ulica Widłakowa, południowo-wschodnimi ulica Bodzowska. U podnóży i na dolnej części zboczy znajdują się zabudowania Bodzowa. Górne partie wzniesienia porasta las, ale sam szczyt jest trawiasty i kamienisty.

Bodzów – obszar Krakowa wchodzący w skład Dzielnicy VIII Dębniki. Dawna wieś, obecnie osiedle, przyłączona do Krakowa w 1941 roku jako XXIX dzielnica katastralna. Wzmiankowana po raz pierwszy w XII wieku. Wieś dóbr prestymonialnych kapituły katedralnej krakowskiej w powiecie szczyrzyckim województwa krakowskiego w końcu XVI wieku. W obrębie osiedla zachował się pierwotny układ urbanistyczny i XIX wieczny układ dróg. Najcenniejszym zabytkiem Bodzowa jest Kaplica Matki Boskiej Śnieżnej ufundowana w 1637 roku. W południowej części osiedla znajdują się relikty austriackiego fortu artyleryjskiego Bodzów. Najwyższym wzniesieniem w okolicy jest wzgórze Solnik sąsiadujące pierwotnie z nieistniejącymi dziś w większości wzgórzami Bodzów i Góra Świętej Anny zniszczonymi w wyniku eksploatacji wapieni. Wzgórze to jest siedliskiem wielu cennych i interesujących gatunków roślin takich jak sasanka łąkowa oraz dziewięćsił bezłodygowy.

Kawerna w Wielkanocy lub Kawerna VI – kawerna na wzgórzu Wielkanoc w Dzielnicy VIII Dębniki w Krakowie.