Kowadza

Uroczysko Kowadza – użytek ekologiczny na wzgórzu Kowadza w Tyńcu w Krakowie. Został utworzony na mocy uchwały Rady Miasta Krakowa z dnia 17 grudnia 2008 roku. Wzgórze to jest jednym z wielu porośniętych lasem Wzgórz Tynieckich wchodzących w skład Bielańsko-Tynieckiego Parku Krajobrazowego. Całe Uroczysko Kowadza ma powierzchnię prawie 10 ha, jednak ochroną w postaci użytku ekologicznego objęto jedynie 1,82 ha. Zbudowane z wapieni wzgórze Kowadza w większości porasta las bukowo-grabowy, ale jego szczyt i górną część południowych stoków pokrywają murawy kserotermiczne. To one właśnie są głównym przedmiotem ochrony. Wapienne podłoże pokrywa tutaj bardzo cienka warstwa gleby, na której rosną rośliny wapieniolubne i ciepłolubne. Aby nie dopuścić do ich zarośnięcia lasem co roku prowadzi się zabiegi ochrony czynnej polegające na usuwaniu pojawiających się zadrzewień. Dzięki otwartej przestrzeni ze szczytu Kowadzy rozciąga się panorama widokowa. W dolinie znajduje się Uroczysko Tyniec, w kierunku południowo-zachodnim horyzont przesłaniają wzgórza Wielkanoc i Bogucianka, w kierunku południowym Guminek, tuż po wschodniej stronie wzgórze Duża Kowodrza. Przez szczyt wzgórza prowadzi znakowany szlak turystyczny. Przy szlaku tym dla turystów przygotowano infrastrukturę turystyczną (ławki, kosze na śmieci, wiaty, tablice informacyjne). Uroczysko powstało z inicjatywy Fundacji Miejski Park oraz Ogrodu Zoologicznego. Należy do niego siedem obiektów leśnych Krakowa: Uroczysko Górka Pychowicka, Las Wolski, Skałki Twardowskiego, Uroczysko Kostrze, Uroczysko Kowadza, Uroczysko Wielkanoc, Uroczysko Tyniec. Opisane są w broszurze „Szlak lasów miejskich Krakowa”.

Duża Kowodrza (273 m) – dwuwierzchołkowe wzgórze w Tyńcu w Krakowie. Pod względem administracyjnym należy do Dzielnicy VIII Dębniki. Pod względem geograficznym należy do Wzgórz Tynieckich na Pomoście Krakowskim w obrębie makroregionu Bramy Krakowskiej. Wzgórza te włączone zostały w obszar Bielańsko-Tynieckiego Parku Krajobrazowego. Niższy (261 m), zachodni wierzchołek w niektórych źródłach jest opisywany jako wzgórze Kowadza. Jest na nim użytek ekologiczny o nazwie Uroczysko Kowadza. Duża Kowodrza wznosi się nad ulicami Skołczanka i Obrony Tyńca. Jest porośnięta lasem, w środku którego znajdują się polany. Pokryte są cienką glebą porośniętą murawami kserotermicznymi. Miejscami sterczą skałki wapienne, nagie lub porośnięte mchami i porostami. Jest miejscem rekreacji, spacerów i uprawiania sportów. Wszystkimi jej zboczami prowadzą ścieżki i poprowadzono przez wzgórze znakowany szlak turystyczny. Znajduje się na obszarze rezerwatu przyrody Skołczanka. W południowej części wzgórza znajdują się dwie zbiorowe mogiły, w których spoczywa około 500 Żydów z okolic Krakowa – ofiar niemieckiego ludobójstwa zamordowanych w lecie 1942 roku. Na skalistym zboczu powyżej znajduje się katolickie centrum kultu religijnego; zamontowany na skalnej ścianie obraz Matki Boskiej, ołtarz polowy i ławki dla wiernych.

Lądowisko Kraków-Węzeł Tyniecki – lądowisko śmigłowcowe w Krakowie, w województwie małopolskim, położone przy ul. Bolesława Śmiałego 60. Zarządzającym lądowiskiem jest firma Colos Sp. z o.o. Oddane do użytku zostało w roku 2013 i jest wpisane do ewidencji lądowisk Urzędu Lotnictwa Cywilnego pod numerem 188.

Źródło Świętojańskie – źródło krasowe stałe znajdujące się w Krakowie na wschód od Tyńca. Od 1997 r. stanowi jedyny pomnik przyrody na terenie Krakowa będący źródłem. Źródło znajduje się u podnóża północnego stoku wzgórza Duża Biedzinka – nazwa wzgórza pochodzi od legendy, według której w miejscu tym pewien wędrujący do Krakowa święty narzekał (czyli w dawnej mowie biedził), że nie może nigdzie napić się wody; wówczas u jego stóp wytrysnęło źródło – w trójkącie między zachodnią obwodnicą Krakowa (w ciągu autostrady A4), a ulicami Bolesława Śmiałego i Nad Czerną. Mieści się na terenie Bielańsko-Tynieckiego Parku Krajobrazowego. Wypływający ze źródła strumień po kilku metrach wpływa na ogrodzony teren prywatny, a po około 400 metrach wpada do starorzecza Wisły.

Duża Biedzinka (230 m) – wzgórze w Tyńcu w Krakowie. Pod względem administracyjnym należy do Dzielnicy VIII Dębniki. Pod względem geograficznym należy do Wzgórz Tynieckich na Pomoście Krakowskim w obrębie makroregionu Bramy Krakowskiej. Wzgórza te włączone zostały w obszar Bielańsko-Tynieckiego Parku Krajobrazowego. Jest to najbardziej na północ wysunięte wzniesienie Wzgórz Tynieckich, niewielkie, ale dobrze wyodrębnione. Wznosi się tuż po południowej stronie zjazdu z autostrady A4 do Tyńca. Jest całkowicie porośnięte lasem. U jego północnych podnóży znajduje się Źródło Świętojańskie, na południowo-wschodnich stokach niewielki schron jaskiniowy zwany Schroniskiem w Biedzince. Po północnej stronie wzniesienia, przez przełęcz oddzielającą go od pozostałych wzniesień Wzgórz Tynieckich (ulica Nad Czerną) biegnie znakowany szlak turystyczny. Nazwa wzgórza pochodzi od legendy, według której u podnóża tego wzgórza pewien wędrujący do Krakowa święty narzekał (czyli w dawnej mowie biedził), że nie może nigdzie napić się wody. Wówczas u jego stóp wytrysnęło źródło, przez miejscową ludność nazwane Źródłem Świętojańskim.

Rezerwat przyrody Skołczanka – rezerwat przyrody w Tyńcu w Krakowie. Zlokalizowany jest na Dużej Kowodrzy we Wzgórzach Tynieckich, w obrębie Bielańsko-Tynieckiego Parku Krajobrazowego oraz obszaru Natura 2000 Dębnicko-Tyniecki obszar łąkowy. Znajduje się w najbardziej na północ wysuniętej części Wzgórz Tynieckich, przy zjeździe z autostrady A4 na Tyniec. Jest to rezerwat faunistyczny, częściowy o powierzchni 36,77 ha. Utworzony został w 1957 r. w ówczesnej wsi Tyniec. Obejmuje fragment terenu porośnięty lasem i zespołami ciepłolubnych zarośli, a na ich obrzeżach i polanach występują również murawy piaskowe i kserotermiczne. Chroni las sosnowo-jodłowo-bukowy, roślinność kserotermiczną, a w szczególności około 500 gatunków rzadkich motyli i błonkówek, m.in. skalnik driada. Murawy występujące w rezerwacie mają charakter półnaturalny i wymagają prowadzenia czynnych działań ochronnych zapobiegających zarastaniu przez drzewa i krzewy. Stwierdzono tu występowanie m.in. następujących roślin chronionych: dziewięćsił bezłodygowy, bodziszek czerwony, ożanka właściwa, sasanka łąkowa, macierzanka pannońska, rojnik pospolity, konwalia majowa i kopytnik pospolity. W kwietniu 2010 roku spłonęła część rezerwatu obejmująca zespół muraw i stanowiąca siedlisko skalnika driady. W południowej części rezerwatu znajdują się dwie zbiorowe mogiły, w których spoczywa około 500 Żydów z okolic Krakowa – ofiar niemieckiego ludobójstwa zamordowanych w lecie 1942 roku. Po północno-zachodniej stronie rezerwatu Skołczanka znajduje się podobny obszar chroniony, ale mający status użytku ekologicznego – Uroczysko Kowadza. Natomiast na północny wschód od rezerwatu utworzono użytek ekologiczny Dąbrowa. Przez teren rezerwatu prowadzi znakowany szlak turystyczny: zielona pętla z Opactwa Benedyktynów przez Wielkanoc, Kowadzę, Dużą Kowodrzę, rezerwat Skołczanka, Ostrą Górę, Guminek, Stępnicę, Grodzisko, brzegiem Wisły i z powrotem do Opactwa Benedyktynów. Długość około 8 km. Szlak ten nazywany jest Ścieżką Siedmiu Wzgórz

Ostra Góra (284 m) – wzgórze w Tyńcu w Krakowie. Pod względem administracyjnym należy do Dzielnicy VIII Dębniki. Pod względem geograficznym należy do Wzgórz Tynieckich na Pomoście Krakowskim w obrębie makroregionu Bramy Krakowskiej. Wzgórza te włączone zostały w obszar Bielańsko-Tynieckiego Parku Krajobrazowego. Ostra Góra ma 4 wierzchołki. Jest całkowicie porośnięta lasem. Jej zachodnie stoki opadają do zabudowanego osiedla Tyńca – Zagórza, północne do wiodącej przez las ulicy Obrońcy Tyńca. Ulica ta prowadząca przełęczami oddziela Ostrą Górę od następnego na północ wzniesienia Wzgórz Tynieckich – Dużej Kowodrzy. U południowo-wschodnich podnóży znajduje się polana Bagno z pojedynczym domem. Ostra Góra, podobnie jak całość Wzgórz Tynieckich jest miejscem rekreacji, spacerów i uprawiania sportów. Prowadzi przez nią znakowany szlak turystyczny. Część północnych podnóży włączona została w obszar użytku ekologicznego o nazwie Uroczysko Tyniec.

Kąty – przysiółek wsi Kryspinów w Polsce, położony w województwie małopolskim, w powiecie krakowskim, w gminie Liszki. W latach 1975–1998 przysiółek administracyjnie należał do województwa krakowskiego.

Wielkanoc (260 m) – wzgórze w Tyńcu w Krakowie. Pod względem administracyjnym należy do Dzielnicy VIII Dębniki. Pod względem geograficznym należy do Wzgórz Tynieckich na Pomoście Krakowskim w obrębie makroregionu Bramy Krakowskiej. Wzgórza te włączone zostały w obszar Bielańsko-Tynieckiego Parku Krajobrazowego. Na wzgórzu Wielkanoc utworzono użytek ekologiczny o nazwie Uroczysko Wielkanoc, obejmujący obszar o powierzchni 7 ha na szczycie i północnych zboczach wzgórza. Nazwa wzgórza pochodzi stąd, że gdy w okresie Świąt Wielkanocnych świtem stanie się w środku wsi (czyli na skrzyżowaniu ulic: Benedyktyńskiej, Bogucianka i Obrony Tyńca), wówczas słońce wschodzi nad tym wzgórzem. Jest to niewielkie, ale dobrze wyodrębnione wzgórze, wznoszące się pomiędzy ulicami: Bolesława Śmiałego, Szczygielskiego i Zagórze. Jest porośnięte lasem, w którym znajdują się 4 nieczynne kamieniołomy. Utworzono na nim użytek ekologiczny o nazwie Uroczysko Wielkanoc. Wzgórze jest miejscem rekreacji, spacerów i uprawiania sportów. Szczyt jest trawiasty, dzięki temu rozciąga się z niego szeroka panorama widokowa na Tyniec, Pasmo Sowińca, Kraków i Wzgórza Tynieckie. Biegnie przez niego znakowany szlak turystyczny. Całe wzgórze zbudowane jest z wapieni pochodzących z okresu górnej jury. Dzięki odsłonięciom skał w dawnych kamieniołomach można tutaj prześledzić geologię wzgórza. W północnej części wzgórza wapienie są uławicone i zawierają krzemienie, w południowej nieuławicone i bez krzemieni. Obydwa rodzaje wapieni można zaobserwować szczególnie w kamieniołomie we wschodniej części wzgórza. W środkowej części tego kamieniołomu jest niewielki i częściowo już zarośnięty lej wypełniony gliną, piaskiem i żwirem. Jest on pochodzenia krasowego, dawniej miał średnicę 6 m i głębokość 5 m, ale podczas eksploatacji wapieni uległ zmniejszeniu. Można tu zaobserwować stopniowe przechodzenie wapienia nieuławiconego w uławicony. W południowej części ściany leja występuje wapień skalisty nieuławicony, który ku północy zaczyna stopniowo przechodzić w wapień uławicony o grubości warstw 0,8–1,2 m. Występują tu kuliste i przypłaszczone, brunatne lub szarobrunatne krzemienie. Takie stopniowe przejście między dwoma rodzajami wapieni występują jeszcze tylko w kamieniołomie w Piekarach.

Bogucianka (270 m) – wzgórze w Tyńcu w Krakowie. Pod względem administracyjnym należy do Dzielnicy VIII Dębniki. Pod względem geograficznym należy do Wzgórz Tynieckich na Pomoście Krakowskim w obrębie makroregionu Bramy Krakowskiej. Wzgórza te włączone zostały w obszar Bielańsko-Tynieckiego Parku Krajobrazowego. Tylko północną część Bogucianki porasta las. Część południową zajmują łąki i zabudowania Tyńca. W partiach szczytowych znajduje się nieczynny kamieniołom Bogucianka. Przez Boguciankę biegnie asfaltowa droga, którą prowadzi znakowany szlak turystyki pieszej. Znaczna część powierzchni Bogucianki włączona została w obszar użytku ekologicznego o nazwie Uroczysko Tyniec. Obejmuje on porośnięte lasem zbocza Bogucianki i wierzchowinę z dawnym kamieniołomem.

Stępnica (266 m) – płaskowyż i wzgórze w Tyńcu w Krakowie. Pod względem administracyjnym należy do Dzielnicy VIII Dębniki. Pod względem geograficznym należy do Wzgórz Tynieckich na Pomoście Krakowskim w obrębie makroregionu Bramy Krakowskiej. Wzgórza te włączone zostały w obszar Bielańsko-Tynieckiego Parku Krajobrazowego. Stępnica wznosi się po wschodniej stronie nad drogą z Tyńca do Skawiny (ulica Bogucianka). Ma dwie części, pomiędzy którymi prowadzi wąska droga. Wyższa, zabudowana i bezleśna część zachodnia, na mapie oznaczona jako Stępnica, to właściwie lekko opadający ku północnemu zachodowi grzbiet Guminka. Niższy i porośnięty lasem wierzchołek wschodni (263 m) to właściwe wzgórze. Płytką przełęczą pomiędzy tymi dwoma częściami Stępnicy wymienioną powyżej wąską drogą prowadzi znakowany szlak turystyczny. U południowych podnóży Stępnicy znajduje się niewielka jaskinia Schronisko w Stępnicy. Stępnica zbudowana jest ze skał wapiennych z okresu późnej jury. Przez wzgórze prowadzi kilka ścieżek, jedną z nich poprowadzono znakowany szlak turystyczny. Wierzchowina Stępnicy i jej północno-wschodnie stoki objęte są ochroną prawną. Włączone zostały w obszar użytku ekologicznego o nazwie Uroczysko Tyniec.

Tyniec – część miasta Krakowa, do 1 stycznia 1973 roku oddzielna wieś. Znajduje się w części zachodniej miasta, na prawym brzegu Wisły w Dzielnicy VIII Dębniki. Tyniec znany jest głównie dzięki klasztorowi benedyktynów, istniejącemu od 1044 roku, jednemu z najbogatszych i najważniejszych w Polsce.