Instytut Literatury

Kamienica przy ulicy Smoleńsk 20 – zabytkowa kamienica znajdująca się w Krakowie przy ulicy Smoleńsk 20, na Nowym Świecie. Kamienica została wzniesiona w latach 1888–1889. Zaprojektowana została przez Teodora Talowskiego. W 1905 roku odbyła się nadbudowa drugiego piętra zgodnie z projektem Władysława Ekierskiego. 14 maja 1975 kamienica została wpisana do rejestru zabytków. Znajduje się także w gminnej ewidencji zabytków.

Kamienica Pod Smokiem – zabytkowa kamienica znajdująca się w Krakowie, w dzielnicy I przy ulicy Smoleńsk 18, na Nowym Świecie. Kamienica została wzniesiona w 1887 roku. Zaprojektowana została przez Teodora Talowskiego. W 1898 roku kamienica została nadbudowana według projektu wykonanego przez Władysława Ekielskiego. 7 maja 1968 kamienica została wpisana do rejestru zabytków. Znajduje się także w gminnej ewidencji zabytków.

Ulica Wygoda – ulica w Krakowie, w dzielnicy I Stare Miasto, na Nowym Świecie. Przecznica ulicy Retoryka, w kierunku północno-zachodnim, obecnie ślepa, kończy się jako sięgacz.

Kamienica przy ulicy Retoryka 15 – zabytkowa kamienica znajdująca się w Krakowie, w dzielnicy I przy ulicy Retoryka 15, na Nowym Świecie. Jej projektantem był Teodor Talowski, uważany za jednego z najwybitniejszych i najoryginalniejszych polskich architektów XIX wieku. Kamienica została wzniesiona w latach 1887-1888. Budynek posiada prostą fasadę. Jedynie na wysokości parteru zastosowane zostały elementy dekoracyjne w postaci zróżnicowanego materiału – białego kamienia i ciemnoczerwonej cegły oraz zdobień okien i drzwi. Na elewacji umieszczono sentencję: "Długo myśl, prędko czyń". Kamienica została wpisana do gminnej ewidencji zabytków.

Akcja „Krüger” – nieudany zamach na Wyższego Dowódcę SS i Policji w Generalnym Gubernatorstwie SS-Obergruppenführera Friedricha Wilhelma Krügera, który 20 kwietnia 1943 roku przeprowadzili w Krakowie żołnierze oddziału specjalnego Armii Krajowej „Osa”-„Kosa 30”. Akcję przeprowadzono przy wylocie ul. Wygoda w al. Krasińskiego, nieopodal siedziby władz okupacyjnych na Wawelu. Samochód Krügera został obrzucony granatami, lecz SS-Obergruppenführer ocalał, choć niewykluczone, że został ranny. Żołnierze AK zdołali wycofać się bez strat z niemieckiej dzielnicy. Zamach na Krügera odbił się szerokim echem w okupowanej Polsce. Była to najsłynniejsza akcja oddziału „Osa”-„Kosa 30”.

Kamienica Pod Osłem (znana także jako Kamienica Faber est suae quisque fortunae) – zabytkowa kamienica znajdująca się w Krakowie, w dzielnicy I przy ulicy Retoryka 9, na Nowym Świecie. Jej projektantem był Teodor Talowski, uważany za jednego z najwybitniejszych i najoryginalniejszych polskich architektów XIX wieku. Kamienica została wzniesiona w 1891 jako dom własny Talowskiego. Wybudowana została z charakterystycznej dla architekta ciemnej cegły. Budynek posiada asymetryczną fasadę, podzieloną na cztery osie i urozmaiconą loggiami, narożnym wykuszem, wspartym na filarze oraz detalami wzorowanymi głównie na architekturze manieryzmu, jednak zestawionymi w swobodny sposób znamionujący odejście od ścisłego historyzmu. Nad wykuszem znajduje się rzeźba przedstawiająca głowę osła, od której kamienica wzięła nazwę. 9 maja 1968 kamienica została wpisana do rejestru zabytków. Znajduje się także w gminnej ewidencji zabytków. Dom ten należy do największego zespołu budynków autorstwa Teodora Talowskiego, do którego należą także: kamienica Pod Śpiewającą Żabą, kamienica nr 3, kamienica nr 5 oraz kamienica Festina Lente, wszystkie położone przy ulicy Retoryka.

Kamienica Festina lente (znana także jako Kamienica Ars longa vita brevis) – kamienica z 1887 roku, znajdująca się przy ul. Retoryka 7 w Krakowie, zaprojektowana przez Teodora Talowskiego. Dom ten należy do największego zespołu budynków autorstwa Talowskiego. Sąsiaduje z nim kamienica Pod Osłem (Retoryka 9, z lewej), a wcześniej znajduje się kamienica Pod Śpiewającą Żabą (Retoryka 1), kamienica nr 3 i kamienica nr 5, także Talowskiego. Kamienica Festina lente była domem własnym Talowskiego. Należy do pierwszej fazy twórczości Talowskiego (1885–1895), w której architekt stworzył najbardziej chyba oryginalne dzieła, a mianowicie kamienice krakowskie, nie bez racji uznawane za kwintesencję "talowszczyzny". Dzieła tego okresu, w tym kamienicę Festina lente, Pod Pająkiem, Pod Osłem i Pod Śpiewającą Żabą, charakteryzuje stosowanie spatynowanej cegły i kamiennego detalu, elementów historycznych, rozbudowanej ornamentyki oraz asymetria i ekspresja. Budynek jest trzypiętrowy (pierwotnie był dwupiętrowy, trzecie piętro dobudowano w 1929 roku, już po śmierci Talowskiego), o asymetrycznej fasadzie wykonanej z różnych materiałów. Znajdują się na niej dwie inskrypcje: Festina lente (Spiesz się powoli) i Ars longa vita brevis (Życie (jest) krótkie, sztuka długotrwała) oraz kartusz z nazwiskiem autora i tarcza herbowa. Podczas przebudowy z 1929 zniszczono także oryginalny portal wejściowy.

Kamienica przy ulicy Retoryka 3 – zabytkowa kamienica znajdująca się w Krakowie, w dzielnicy I przy ulicy Retoryka, na Nowym Świecie. Kamienica została wzniesiona w latach 1891–1893 według projektu architekta Teodora Talowskiego. W latach 1994–1995 odbył się remont budynku. 10 lutego 1972 kamienica została wpisana do rejestru zabytków. Znajduje się także w gminnej ewidencji zabytków.

Kamienica przy ulicy Retoryka 5 – zabytkowa kamienica znajdująca się w Krakowie, w dzielnicy I przy ulicy Retoryka, na Nowym Świecie. Kamienica została wzniesiona w latach 1887–1892 według projektu architektów Teodora Talowskiego oraz Karola Zaremby. W 1893 roku budynek został nadbudowany o drugie piętro. 18 października 1993 kamienica została wpisana do rejestru zabytków. Znajduje się także w gminnej ewidencji zabytków.

Kamienica „Pod Sową” – zabytkowa kamienica znajdująca się w Krakowie, na terenie Nowego Świata, czyli w dzielnicy I Stare Miasto przy alei Zygmunta Krasińskiego 21. Jej projekt został opracowany przez Romana Bandurskiego i Piotra Kozłowskiego. Jest datowana na 1907 rok. Została wybudowana z materiałów ceglanych. Utrzymana w stylu secesyjnym. 14 maja 1973 kamienica została wpisana do rejestru zabytków. Znajduje się także w gminnej ewidencji zabytków.

Aleja Zygmunta Krasińskiego – aleja w Krakowie pomiędzy Półwsiem Zwierzynieckim, częścią obecnej dzielnicy VII Zwierzyniec, i Nowym Światem, stanowiącym część współczesnej dzielnicy I Stare Miasto. Biegnie z południa na północ i jest jedną z ulic tworzących II obwodnicę Krakowa. Jej przedłużeniem na północ jest aleja Adama Mickiewicza, na południe – ulica Marii Konopnickiej. Aleję tworzą dwie trójpasmowe ulice rozdzielone pasem zieleni. Razem z aleją Adama Mickiewicza i aleją Juliusza Słowackiego tworzą ciąg komunikacyjny nazywany popularnie Alejami Trzech Wieszczów. Do roku 1912 była to ulica Swoboda.

Ulica Retoryka – ulica w Krakowie, w dzielnicy I Stare Miasto, na Nowym Świecie. Stanowi przedłużenie ulic Wenecja oraz Garncarskiej, a rozpoczyna się na skrzyżowaniu z ulicą Józefa Piłsudskiego. Prowadzi do ulicy Zwierzynieckiej i ulicy Powiśle. Ulica biegnie przez teren dawnej posiadłości, nazywanej Ossolińszczyzna bądź Retoryka. Na początku XVII wieku stał tu dwór; w połowie tego stulecia Ossolińscy założyli tu jurydykę Retoryka, zniesioną w 1801 roku. Została wytyczona w 1883 na zachodnim brzegu rzeki Rudawy, obecna nazwa od 1890. Zabudowę rozpoczęto ok. 1887, pierwotnie na prawym brzegu rzeki. Lewy brzeg zajmowały początkowo stare, parterowe domy stojące bezpośrednio nad brzegiem rzeki, zasypanej na tym odcinku w latach 1910–1912 (na budynku „Sokoła” u zbiegu z Piłsudskiego pamiątka po dawnych powodziach: znak wysokiej wody z 12 VII 1902). Na miejscu zasklepionego koryta powstała zadrzewiona aleja rozdzielająca dwa trakty ulicy. Nazwa Retoryka pochodzi od istniejącej w tej okolicy w XVII wieku jurydyki (folwarku). Krakowscy radni przyjęli w dniu 18 lutego 2021 roku uchwałę o nadaniu fragmentowi zieleńca między jezdniami ulicy pomiędzy skrzyżowaniami z ul. J. Piłsudskiego i z ul. Smoleńsk nazwy „Skwer Praw Kobiet”.