Kostrze

Bielańsko-Tyniecki Park Krajobrazowy – park krajobrazowy znajdujący się w województwie małopolskim, na terenie miasta Krakowa oraz gmin Czernichów i Liszki. Obejmuje fragment doliny Wisły pomiędzy Krakowem a Ściejowicami. Był częścią Zespołu Jurajskich Parków Krajobrazowych, a obecnie wchodzi w skład Zespołu Parków Krajobrazowych Województwa Małopolskiego. Został utworzony Uchwałą Nr 65 Rady Narodowej Miasta Krakowa z 2 grudnia 1981 roku. Powierzchnia parku wynosi obecnie 63,5909 km², natomiast jego otulina liczy 97,6557 km². W obrębie Parku znajdują się trzy większe kompleksy leśne: Lasek Wolski oraz lasy w okolicach Tyńca i Czernichowa. W Parku znajduje się także kilka jaskiń, w tym Jaskinia Kryspinowska (dł. 255 m). Nazwa parku wywodzi się od dwóch klasztorów położonych na terenie parku: Klasztoru Ojców Kamedułów na Bielanach oraz Opactwa Ojców Benedyktynów w Tyńcu.

Wielkanoc (222 m) – niewielkie wzniesienie w Krakowie, w Dzielnicy VIII Dębniki, pomiędzy osiedlami Kostrze i Bodzów. W podziale fizycznogeograficznym Polski znajduje się w mezoregionie Pomost Krakowski. Wielkanoc znajduje się po zachodniej stronie wzgórza Solnik i jest jego częścią. Przez płytką przełęcz między Solnikiem i Wielkanocą biegnie ulica Widłakowa, Wielkanoc znajduje się po jej zachodniej stronie. Jest całkowicie porośnięta lasem. Zbudowana jest ze skał wapiennych pochodzących z jury późnej. Austriacy podczas budowy Twierdzy Kraków wykuli w skałach Wielkanocy kawernę służącą do magazynowania amunicji. Jest to Kawerna w Wielkanocy. Wielkanoc włączona została w obszar rekreacyjny Krakowa o nazwie Uroczysko Kostrze.

Bielańskie Skałki – ścisły, leśnyRezerwat przyrody o powierzchni 1,73 ha, założony w 1957 r. w celu ochrony muraw kserotermicznych. Znajduje się w zachodniej części Krakowa, na południowych stokach Lasu Wolskiego, w południowo-wschodniej części Pasma Sowińca, w pobliżu klasztoru kamedułów na Bielanach, na południowych stokach Srebrnej Góry. Na objętym ochroną stoku znajdują się interesujące formy skałkowe, zbudowane z wapieni jurajskich.

Kawerna w Wielkanocy lub Kawerna VI – kawerna na wzgórzu Wielkanoc w Dzielnicy VIII Dębniki w Krakowie.

Fort „Bielany” („Krępak”) – jeden z fortów Twierdzy Kraków. Powstał w latach 1908–1912, jako ostatni obiekt fortów krakowskich. Nie zdążono przydzielić mu numeru. Wg. wykazu zabytków ma nr 34. Jest fortem pancernym typu rozproszonego. Obiekty fortu „Bielany” tworzą trzy luźno rozrzucone zespoły: koszary szyjowe, nieistniejący już zespół baterii ciężkich dział oraz schron główny, z wałem piechoty na szczycie wzgórza i tradytorem z kopułą pancerną. W 1965 r. zniszczeniu uległa staliwna kopuła wieży pancernej tradytora, jednak zachowało się sporo oryginalnych elementów (drzwi, okiennice, osłona stanowiska obserwacyjnego). Z fortu rozpościera się widok na dolinę Wisły po Piekary i Tyniec.

Srebrna Góra (317 m n.p.m.) – czwarte pod względem wysokości a trzecie pod względem wybitności wzgórze na terenie zrębu Pasma Sowińca na terenie Lasu Wolskiego w Krakowie, w jego południowo-zachodniej krańcu. Znajduje się w końcowej części grzbietu odchodzącego ku południowi od Ostrej Góry, oddzielone od niego szeroką Bielańską Przełęczą z Polaną pod Dębiną zwaną też Polaną Bielańską (wys. ok. 285 m). Od wschodu opada do głęboko wciętego wąwozu Łupany Dół, a ku południu do doliny Wisły. Na stromych, południowych stokach znajduje się Rezerwat przyrody Bielańskie Skałki. Na szczycie wzgórza znajduje się Klasztor Kamedułów i Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. Tuż obok klasztoru znajduje się Bateria FB-35 „Srebrna Góra” należąca do zespołu dzieł obronnych Twierdzy Kraków. Na południowych i południowo-zachodnich stokach Srebrnej Góry, po obu stronach alei Wędrowników, u podnóża klasztoru kamedułów, znajduje się druga co do wielkości w Polsce winnica. Na Srebrnej Gorze znajduje się Schronisko pod wsią Bielany oraz wykuta przez Austriaków Kawerna Bielany.

Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny – zabytkowy kościół rzymskokatolicki wraz z eremem oo. kamedułów znajdujący się w Krakowie, w dzielnicy VII Zwierzyniec przy al. Konarowej 1, na Bielanach. Znajduje się na Srebrnej Górze, jednym z najwyższych wzniesień Pasma Sowińca, w południowo-zachodniej części Lasu Wolskiego, nad doliną Wisły. Zakonników w to miejsce sprowadził i osadził w 1603 marszałek wielki koronny Mikołaj z Podhajec Wolski. Kameduli są zakonem monastycznym pustelników żyjących według wyznaczonych przez siebie surowych zasad opartych na regule św. Benedykta. Strój zakonny stanowi biały habit z kapturem, szkaplerzem i płóciennym pasem. Dzień w klasztorze zaczyna się o 3.30. Mnisi mieszkają w domkach – pustelniach lub w pojedynczych celach klasztornych. Spotykają się jedynie podczas mszy świętej, modlitw i kilku posiłków w ciągu roku spożywanych wspólnie w refektarzu. Praca, modlitwa, lektura, kontemplacja, pokuta, post, samotność, zachowywanie milczenia, mają służyć pełnemu zjednoczeniu z Bogiem. W podziemiach kościoła – podobnie jak u reformatów w Krakowie – znajdują się zmumifikowane szczątki zakonników. Kameduli posiadają obecnie 9 klasztorów na całym świecie, w których przebywa około 80 mnichów, w tym niemal połowa to Polacy. Dom generalny Zakonu Eremitów Kamedułów Góry Koronnej znajduje się we Frascati koło Rzymu.

Bateria FB 35 Srebrna Góra – bateria artylerii ciężkiej, w III obszarze warownym twierdzy Kraków, element zespołu dzieł obronnych fortu pancernego „Skała”. Powstała w czasie rozbudowy twierdzy w latach w 1878–84. Ma nietypową, górską budowę tarasową. Składa się z czterech stanowisk artyleryjskich dla ciężkich dział, rozdzielonych poprzecznicami. Narys prostego wału o poprzełamywanym czole, od strony barków krótkie odcinki wałów. Wał osłaniający północne skrzydło jest nieco wyższy. Od strony klasztoru (wschodniej) otwarta, nie posiada umocnień. Uzbrojeniem były cztery moździerze kalibru 240 mm wz. 1898; w czasie rosyjskiej ofensywy, w dniach 5–6 grudnia 1914 bateria wspierała ogniem obrońców we wschodniej części miasta. Obiekt zachowany w dobrym stanie. Znajduje się przy Klasztorze Kamedułów na Bielanach na Srebrnej Górze, na skraju Lasu Wolskiego przy ul. Konarowej.

Winnica (234 m) – wzgórze w Krakowie, w Dzielnicy VIII Dębniki. Położone jest na terenie Bielańsko-Tynieckiego Parku Krajobrazowego. Na wzniesieniu znajduje się Fort Winnica. Pod względem geograficznym wzgórze znajduje się na Pomoście Krakowskim zaliczanym do makroregionu Bramy Krakowskiej. Wzgórze Winnica wznosi się po południowo-zachodniej stronie ulicy Winnickiej. Jest częściowo bezleśne, częściowo porośnięte lasem. W jego zboczu Austriacy podczas budowy fortu wykonali dwie sztolnie Kawerna Winnica Pierwsza, Kawerna Winnica Druga. W Krakowie jest jeszcze drugie wzgórze o nazwie Winnica. Nazwa obydwu wzgórz pochodzi od tego, że kilkaset lat temu znajdowały się na nich winnice. Klimat w Polsce wówczas był cieplejszy i sprzyjał uprawom winogron. Później klimat stał się surowszy i uprawy winogron zaniechano.

Kawerna w Kostrzu, Kawerna VII – kawerna na wzgórzu Solnik w Dzielnicy VIII Dębniki w Krakowie. Znajduje się na południowo-wschodnim stoku wzniesienia, powyżej Ulicy Tynieckiej. Przy ulicy tej, około 100 m od przystanku Kostrze I w kierunku Tyńca znajduje się tablica informacyjna o Uroczysku Kostrze, a przed nią ścieżka, która prowadzi obok wylotu kawerny na szczyt wzgórza Solnik. Ze ścieżki widoczny jest obetonowany i zamknięty kratą otwór kawerny. Kawerna ma jeszcze drugi otwór. Znajduje się on około 20 m na północny wschód od otworu pierwszego. Można do niego dojść słabo widoczną ścieżką przez zarośla po prawej stronie. Za otworem pierwszym ciągnie się w głąb skały obetonowany tunel o półokrągłym stropie. Zaraz za kratą na lewej ścianie tunelu zamontowano tablicę pamiątkową. Napis na niej głosi: „Kaverne Steinbruch Kostrze. 1915-1916”. Na końcu korytarza znajduje się druga krata, a za nią sala o wymiarach 15 × 3 m. Na prawo od niej biegnie drugi, równoległy korytarz, za nim przewężenie o wymiarach 1,2 × 0,6 m, za którym jest druga sala o wymiarach 3,5 × 2,5 × 2,7 m. Znajduje się w niej omurowany kominek. Na początku dużej sali znajduje się jeziorko o wymiarach 2,7 × 1,2 m i głębokości kilkudziesięciu centymetrów. Odbiegają od niego dwa korytarze. Lewy prowadzi do sali o wymiarach 13,6 × 3,2 m i wysokości 2,7 m. Znajduje się ona w tej samej pustce skalnej, co salka z kominkiem, ale oddzielono je murem z cegieł. Prawy korytarz prowadzi do sali o wymiarach 15,2 × 3,2 m i wysokości 2,7 m. Końcówka sali łączy się równoległym ciągiem z korytarzykiem wiodącym do drugiej kraty.

Bielańska Przełęcz (ok. 285 m) – przełęcz w Paśmie Sowińca, pomiędzy Ostrą Górą (ok. 347 m) a Srebrną Górą (ok. 317 m). Znajduje się w Lesie Wolskim w obrębie miasta Kraków, należy do makroregionu Bramy Krakowskiej. Na Srebrnej Górze, w odległości około 230 m na południe od Bielańskiej Przełęczy, wznosi się kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Krakowie i erem kamedułów. Rejon przełęczy porasta las. W odległości około 60 m na północny zachód od Bielańskiej Przełęczy przebiega asfaltowa Aleja Wędrowników, którą można dojść z Bielan do eremu (wjazd na drogę dopuszczalny tylko dla pojazdów uprawnionych). W kierunku południowo-zachodnim spod Bielańskiej Przełęczy opada wąwóz Łupany Dół. Około 400 m na zachód, w lesie na stokach Bielańskiej Przełęczy znajduje się Szaniec nr 1, będący częścią umocnień wybudowanej przez Austriaków Twierdzy Kraków.

Fort 53a Winnica – jeden z fortów Twierdzy Kraków. Powstał w latach 1898–1899. Obok Fortu 38 Skała jedyny, w obrębie Twierdzy Kraków, fort typu górskiego. W czasie I wojny światowej na jego przedpolach wybudowano system kawern i okopów. Znajduje się na wzniesieniu Winnica (234 m n.p.m.), w rejonie ówczesnych wsi Kostrze i Skotniki, obecnie ok. 300 m na zachód od ul. Winnickiej w Krakowie. Wjazd na dziedziniec prowadzi przez most nad fosą z zachowaną oryginalną bramą wjazdową. Dziedziniec zamykały koszary czołowe pełniące funkcję schronu bojowego. Dwukondygnacyjne koszary o konstrukcji mieszanej z galerią strzelecką nadwieszoną nad fasadą, przechodzącą w stanowiska ogniowe na wale piechoty. Był to ostatni z serii fortów pancernych obrony bliskiej, a rozwiązania tu przyjęte stały się pierwowzorem dla schronów bojowych i grup warownych okresu międzywojennego. Obiekt jest jednym z niewielu fortów, w których zachowały się wieże pancerne. Został wpisany do rejestru zabytków. Na forcie prowadzone są obecnie prace porządkowe i remontowe.