Podgórze (Kraków)

Rynek Podgórski – plac w Krakowie, w dzielnicy XIII Podgórze, w Podgórzu. Wytyczony został w 1785 podczas lokacji miasta Podgórza jako rynek miejski, w miejscu krzyżowania się dróg, u podnóża wzgórza Lasoty. Prowadziły tędy jeszcze średniowieczne szlaki od przeprawy a potem mostu (dzisiejsza ul. Staromostowa) przez Wisłę z Krakowa i Kazimierza do Wieliczki (dzisiejsza ul. Rękawka), do Wieliczki i Woli Duchackiej (dzisiejsza ul. Parkowa), na południe i zachód, na Śląsk, do Lanckorony i Kalwarii (dzisiejsza ul. J. Zamoyskiego) oraz trakt cesarski. Początkowo prostokątny ostatecznie do końca XIX wieku uformował się w dzisiejszym kształcie trójkąta o wymiarach ok. 135 x 135 x 120 m i powierzchni ok. 1,6 ha. Zwany Rynkiem następnie Rynkiem Głównym (Rynkiem Małym był drugi rynek miasta Podgórza, dzisiejszy pl. Bohaterów Getta) obecną nazwę otrzymał w 1915 po połączeniu się Krakowa i Podgórza. W 1917 powstała na rynku pętla tramwaju elektrycznego, linia została przedłużona w 1925 do uzdrowiska Matecznego. Pętlę zlikwidowano w latach 50. XX wieku, a tory zostały usunięte. Obecnie linia tramwajowa biegnie wzdłuż północnej pierzei rynku.

Dworek Pod Jeleniem – zabytkowy budynek znajdujący się w Krakowie, w dzielnicy XIII przy Rynku Podgórskim 12, na rogu z ul. K. Brodzińskiego 2, w Podgórzu.

Pomnik pamięci harcerzy plutonu „Alicja” w Krakowie – pomnik w formie obelisku z tablicami pamiątkowymi znajdujący się przy ulicy J. Zamoyskiego 2, w obejściu kościoła pw. św. Józefa w Dzielnicy XIII Podgórze w Krakowie. Obelisk upamiętniający harcerzy poległych w czasie II wojny światowej został odsłonięty 21 listopada 1998 roku. Pluton „Alicja” – podgórski pluton Grup Szturmowych, działający od wiosny 1943 roku na terenie Krakowa. Jednostka została stworzona na bazie Roju Podgórskiego przez Franciszka Baraniuka, pseudonim Szulce. W jej skład wchodziły harcerki i harcerze w wieku około 17–20 lat (najmłodszy Czesław Sutek, pseudonim Cenio miał 15 lat), a ich pierwszym dowódcą został Mieczysław Barycz, pseudonim Lis. W lipcu 1943 roku, ze względu na trudności z utrzymaniem dyscypliny i konspiracji, rozkazem komendanta Chorągwi Krakowskiej hm. Edwarda Heila, pseudonim Jerzy, pluton Alicja został oddany do dyspozycji Kierownictwu Dywersji Krakowskiego Okręgu Armii Krajowej. Jednostka liczyła wówczas około pięćdziesięciu chłopców i dwanaście dziewcząt. Dowództwo Szarych Szeregów nie zrezygnowało jednak z nadzoru nad Plutonem, utrzymując nad nim pieczę wychowawczą. Podwójne dowództwo (ze strony Kedywu działania Plutonu kontrolował por. Ryszard Nuszkiewicz, pseudonim Powolny, natomiast od strony Szarych Szeregów – Szulce, Lis oraz Jerzy) utrudniało utrzymywanie członków Plutonu w ryzach dyscypliny i konspiracji. Członkowie Plutonu prowadzili działania sabotażowe: kolportaż nielegalnej prasy, zastraszanie rodzin niemieckich, niszczenie aparatów wyświetlających w kinach filmy propagandowe (Akcja „Kino”), sabotaż kolejowy, a także zdobywanie broni. Dziewczęta, pod dowództwem Anny Surowiec, pseudonim Żywia, zajmowały się głównie ubezpieczaniem akcji, łącznością i prowadziły działania wywiadowcze. Pierwsze aresztowania miały miejsce w sierpniu i wrześniu 1943 r., kolejne zaś rozpoczęły się 14 listopada tego samego roku. Do kwietnia 1944 roku aresztowana została większość Plutonu. Udział w tak szybkim działaniu Gestapo miał Sławomir Mądrala, pseudonim Pirat, który próbując ratować swoje życie zdecydował się na współpracę i zdradę koleżanek i kolegów. Członkowie Plutonu zostali rozstrzelani w publicznych egzekucjach, zakatowani w więzieniu na ul. Montelupich lub siedzibie Gestapo przy ul. Pomorskiej 2, przewiezieni do obozów koncentracyjnych (m.in. w Neuengamme i Ravensbrück). Przy życiu pozostali jedynie Janina Potoczek, pseudonim Telimena i Stanisław Pławecki, pseudonim Sulibor. Zdrajca został skazany na śmierć przez podziemny Wojskowy Sąd Specjalny. Pierwsza próba nie była udana, uratował go nieznany przechodzień. Wyrok wykonano ostatecznie 31 marca 1944 roku. „Pirat” został rozstrzelany w swoim mieszkaniu przy ul. B. Limanowskiego. Znajdująca się na frontowej tablicy inskrypcja brzmi: Inskrypcja na bocznej górnej tablicy: Inskrypcja na bocznej dolnej tablicy:

Stary Ratusz dawnego miasta Podgórza, Dworek Pod Białym Orłem – jeden z zabytków Krakowa, pierwszy ratusz Wolnego, Królewskiego Miasta Podgórza. Znajduje się w prawobrzeżnej części miasta, po północnej stronie Rynku Podgórskiego, obok ul. Limanowskiego, w Dzielnicy XIII Podgórze. Budynek powstał jako dom mieszkalny w początkach XIX wieku i został zaadaptowany na cele magistratu (działającego tu do roku 1854, kiedy po ukończeniu regulacji Rynku Podgórskiego wybudowano nowy Ratusz). Od 1946 roku mieścił się w tym budynku Zakład Witrażów i Oszkleń Braci Paczków. Obecnie znajdują się w nim mieszkania, sklepy oraz punkty usługowe.

Nowy Ratusz (Magistrat) dawnego miasta Podgórza – budynek zabytkowy w Krakowie, w prawobrzeżnej części miasta, przy Rynku Podgórskim (na rogu ul. Limanowskiego) w Dzielnicy XIII Podgórze.

Kościół św. Józefa – zabytkowy rzymskokatolicki kościół parafialny znajdujący się w Krakowie, w dzielnicy XIII Podgórze przy ul. J. Zamoyskiego 2, w Podgórzu. Kościół jest sanktuarium św. Józefa Mężnego Opiekuna Rodzin.

Parafia św. Józefa w Krakowie (Podgórze) – parafia rzymskokatolicka należąca do dekanatu Kraków-Podgórze archidiecezji krakowskiej w Krakowie, utworzona w 1818 roku.

Dekanat Kraków – Podgórze – jeden z 45 dekanatów w rzymskokatolickiej archidiecezji krakowskiej.

Kamienica przy ulicy Kalwaryjskiej 3 – zabytkowa kamienica znajdująca się w Krakowie, w dzielnicy XIII Podgórze przy ulicy Kalwaryjskiej, w Podgórzu. Kamienica została wzniesiona około 1905 roku zgodnie z koncepcją Zygmunta Kulki. W 1908 roku drugie piętro budynku zostało nadbudowane według projektu tego samego architekta. Jest utrzymana w stylu modernistycznym. Powstała z materiałów ceglanych. 17 stycznia 1991 kamienica została wpisana do rejestru zabytków. Znajduje się także w gminnej ewidencji zabytków.

Zespół Szkół Gastronomicznych nr 2 im. prof. Odona Bujwida – zespół szkół o profilu gastronomicznym w Krakowie, składający się z technikum, dwóch zasadniczych szkół zawodowych (I i II stopnia) oraz liceum dla dorosłych.

Plac Niepodległości – plac w Krakowie, w dzielnicy XIII Podgórze, w Podgórzu. Ograniczony jest od północy ulicą Kalwaryjską a od południa ulicą Jana Zamoyskiego i wzgórzem Krzemionek Podgórskich. W miejscu tym znajdowały się, zbudowane w XIX wieku, koszary c. i k. armii Austro-Węgier. 31 października 1918 roku żołnierze polscy pod dowództwem porucznika Antoniego Stawarza rozpoczęli rozbrajanie żołnierzy austriackich. Był to prawdopodobnie jeden z pierwszych skrawków wolnej Polski. Koszary przetrwały do 1945 roku, kiedy zostały spalone. Plac jako taki wówczas nie istniał – obok koszar biegła jedynie ulica Legionów Józefa Piłsudskiego, łącząca ul. Jana Zamoyskiego z ul. Kalwaryjską i mostem Józefa Piłsudskiego. Dzisiaj stanowi ona wschodnią część Placu. Na miejscu koszar zbudowano halę i basen Klubu Sportowego Korona Kraków (to obecnie zachodnia pierzeja) a bezimienny dotychczas skwer został nazwany w 1965 roku Placem Powstańców Śląskich. W 1991 roku nadano mu obecną nazwę dla upamiętnienia rozgrywających się w tym miejscu w 1918 roku wydarzeń a 31 października 2018 roku, dla uhonorowania por. Antoniego Stawarza, odsłonięto Pomnik Niepodległości.

Kamienica pod Lwem (także Kamienica Boreckiego, Kamienica Koczowiczowska, dawniej Zajazd "Pod Lwem") – zabytkowy budynek znajdujący się w Krakowie, w dzielnicy XIII przy ulicy Józefińskiej 4, w Podgórzu. Klasycystyczny budynek pochodzi przypuszczalnie z końca XVIII wieku (ok. 1785), przebudowany na początku XIX wieku. W II połowie XIX wieku przebudowano dach z łamanego na czterospadowy. Zachowany został wystrój fasady z dużą płaskorzeźbą lwa, jak również zabytkowe sklepienia na parterze i I piętrze. Budynek pełnił funkcję zajazdu przy granicznym moście Karola (a później Podgórskim) pomiędzy Austrią a Krakowem.