Nowa Słupia (gmina)

Nowa Słupia (daw. Słupia Nowa) – miasto w Polsce położone w województwie świętokrzyskim, w powiecie kieleckim, siedziba gminy Nowa Słupia. Prawa miejskie w latach 1351–1869 oraz ponownie od 1 stycznia 2019. W obszar miasta wchodzą:

Parafia Świętego Wawrzyńca w Nowej Słupi – parafia rzymskokatolicka znajdująca się w diecezji sandomierskiej w dekanacie świętokrzyskim. Parafia została erygowana w 1678. Zachowały się księgi parafialne od 1790 r. Prowadzona jest przez Księży Michalitów. Do parafii należą wierni z miejscowości: Bartoszowiny, Baszowice, Dębniak, Huta Szklana, Hucisko, Jeleniów, Mirocice, Paprocice, Pokrzywianka, Nowa Słupia, Stara Słupia, Trzcianka, Wólka Milanowska.

Kościół świętego Wawrzyńca w Nowej Słupi – rzymskokatolicki kościół parafialny znajdujący się w mieście Nowa Słupia, w województwie świętokrzyskim. Należy do dekanatu Święty Krzyż diecezji sandomierskiej. Świątynia powstała na miejscu drewnianej, wzniesionej pod koniec XIV wieku, która została spustoszona i częściowo zniszczona w wyniku najazdu Tatarów w 1500 i 1502 roku. Z biegiem czasu zaczęła popadać w ruinę. Z jednego ze źródeł, datowanego na rok 1597, wynika, że kościół był "dobrze pokryty", ale "o ścianach od fundamentu już zmurszałych i nadwątlonych". Świątynia posiadała trzy ołtarze, w tym główny, wybudowany z kamienia. Otaczały ją zabudowania kościelne: dzwonnica i kostnica oraz pozostający w ruinie budynek szkoły. Obecna świątynia została wzniesiona około 1656 roku przez benedyktyna, księdza Macieja Sekulskiego. Początkowo była kościołem filialnym parafii w Starej Słupi. Jest to budowla wybudowana z kamienia o jednej nawie. W dniu 23 maja 1678 roku została utworzona parafia św. Wawrzyńca w Nowej Słupi – tym samym kościół zyskał rangę parafialnego. Nieznana jest data konsekracji świątyni. Dzięki staraniom proboszcza S. Gruszki, budowla została w 1960 roku rozbudowana o dwie nawy boczne. W 1982 roku kościół został odrestaurowany na zewnątrz z powodu pękniętych ścian. W 1990 wnętrze świątyni zostało wymalowane. Zostały również odnowione: dach i elewacja zewnętrzna. Budowla jest orientowana i reprezentuje styl późnogotycki.

Cmentarz żydowski – kirkut znajdujący się w Nowej Słupi usytuowany po wschodniej stronie ul. Kieleckiej, na południe od centrum miejscowości. Ma powierzchnię ok 0,5 ha. Zdewastowany podczas II wojny światowej. Obecnie teren dawnego cmentarza stanowi pusty plac leżący pomiędzy budynkiem straży pożarnej a dawną siedzibą biura gminnej służby rolnej, pozbawiony jakichkolwiek śladów wskazujących na charakter miejsca. Cmentarz istniał już w XVIII wieku. Nieprzerwanie wykorzystywany dla celów grzebalnych do chwili wymordowania przez Niemców tutejszej ludności żydowskiej w 1942.

Synagoga w Nowej Słupi – synagoga znajdująca się w Nowej Słupi, przy ulicy Radoszów 4. Synagoga została zbudowana w 1931 roku. Wzniesiono ją dwa lata po wielkim pożarze miasta, w którym spłonęły dwie drewniane bożnice. Synagoga została zdewastowana przez hitlerowców podczas II wojny światowej. Po zakończeniu wojny budynek przebudowano na kino, a do ściany zachodniej dobudowano dwukondygnacyjną przybudówkę. Obecnie w budynku znajduje się warsztat. Murowany i orientowany budynek synagogi wzniesiono na planie prostokąta. Do dnia dzisiejszego z dawnej elewacji zachowało się tylko zwieńczenie szczytu.

Centrum Kulturowo-Archeologiczne w Nowej Słupi – park edukacyjno-archeologiczny, położony w mieście Nowa Słupia (powiat kielecki), przy ul. Świętokrzyskiej. Obiekt jest zarządzany przez Centrum Dziedzictwa Gór Świętokrzyskich w Nowej Słupi.

Muzeum Starożytnego Hutnictwa Świętokrzyskiego im. Mieczysława Radwana w Nowej Słupi – muzeum położone w Nowej Słupi (powiat kielecki). Placówka stanowiła oddział Muzeum Techniki i Przemysłu NOT w Warszawie. Z dniem 8 listopada 2016 placówka została przekazana Gminie Nowa Słupia. Placówka powstała w związku od odkryciem na terenie Nowej Słupi, przy drodze na Święty Krzyż, starożytnych pieców hutniczych. Od 1956 roku warszawskie Muzeum Techniki i Przemysłu NOT podjęło starania, mające na celu zorganizowanie placówki muzealnej, będącej jednocześnie pawilonem ochronnym dla wykopalisk. Obiekt otwarto 29 maja 1960 roku. Wobec dużego zainteresowania ekspozycją, w latach 1967–1968 nastąpiła rozbudowa obiektu. Otwarcie nowych pomieszczeń miało miejsce w 1968 roku, wówczas też nadano muzeum imię Mieczysława Radwana – metalurga i badacza starożytnego hutnictwa. Ekspozycja muzealna przedstawia technologię dawnego hutnictwa świętokrzyskiego (m.in. relikty dymarek), jego zasięg terytorialny oraz wyroby, uzyskane historycznymi metodami. Zaprezentowana jest również historia badań i wykopalisk. Muzeum jest obiektem całorocznym, czynnym codziennie. Wstęp jest płatny. Placówka jest jednym ze współorganizatorów Dymarek Świętokrzyskich. W 2011 roku w sąsiedztwie muzeum zostało otwarte Centrum Kulturowo-Archeologiczne w Nowej Słupi.

Łazy – część miasta Nowa Słupia w Polsce położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie kieleckim, w gminie Nowa Słupia. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa kieleckiego.

Milanowska Wólka – wieś w Polsce położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie kieleckim, w gminie Nowa Słupia. Przez wieś przebiegają drogi wojewódzkie DW753 i DW756 oraz przechodzi zielony szlak turystyczny z Łagowa do Nowej Słupi. W Milanowskiej Wólce znajduje się Centrum Edukacyjne Wojewódzkiego Ośrodka Metodycznego w Kielcach, w którym prowadzone są szkolenia nauczycieli z całej Polski.

Baszowice – wieś 2 km na NW od Nowej Słupi, 2 km na N od klasztoru świętokrzyskiego. Położone w roku 1351 w ziemi sandomierskiej, w roku 1442 w powiecie sandomierskim, w roku 1827 powiecie opatowskim. W latach 1470-80 parafia Nowa Słupia (Długosz L.B. II 490), ale w roku 1571 i 1674 parafia Stara Słupia. Prace archeologiczne prowadzone na terenie wsi potwierdziły istnienie na jej terenie osadnictwa z okresu wpływów rzymskich (III-V w. p.n.e.). Ogółem zarejestrowano w Baszowicach 110 stacji żużla, z czego zbadano 3 bardzo zniszczone stacje hutnicze, datowane na środkowy i późny okres wpływów rzymskich. Podobnych odkryć, na większą skalę, dokonano w sąsiednich Mirocicach Własność klasztoru świętokrzyskiego co najmniej od 1351 roku tak jak Mirocice, Serwis.

Dębniak – przysiółek wsi Jeleniów w Polsce, położony w województwie świętokrzyskim, w powiecie kieleckim, w gminie Nowa Słupia. W latach 1975–1998 przysiółek administracyjnie należał do województwa kieleckiego. Przez przysiółek przebiega droga wojewódzka nr 756.

Baszowice (od 1870 Słupia (Nowa)) – dawna gmina wiejska istniejąca do 1870 roku w guberni radomskiej. Siedzibą władz gminy były Baszowice. Gminę zbiorową Baszowice utworzono 13 stycznia 1867 w związku z reformą administracyjną Królestwa Polskiego. Gmina weszła w skład nowego powiatu opatowskiego w guberni radomskiej i liczyła 1786 mieszkańców. W jej skład weszły wsie Baszowice, Wólka Milanowska, Dembno, Jeziorko, Mirocice, Sosnówka, Serwis, Trzcianka i Chucisko. 13 stycznia 1870 do gminy przyłączono pozbawioną praw miejskich Słupię-Nową, po czym gmina została zniesiona przez przemianowanie na gminę Słupia. Gminę przyłączono w 1887 roku do powiatu kieleckiego w guberni kieleckiej.