Diecezja tarnowska

Parafia Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Tarnowie – parafia katedralna znajdująca się w diecezji tarnowskiej w dekanacie Tarnów Południe. Kościołem parafialnym jest katedra tarnowska, która jest bazyliką mniejszą. Kościół parafialny wzniesiony został w I połowie XIV w. Od początku swojego istnienia nosił wezwanie Narodzenia Najświętszej Maryi Panny. O jego znaczeniu i prestiżu świadczy fakt, że w 1329 odbyła się w nim konsekracja biskupia bł. Jakuba Strepy (późniejszego arcybiskupa halicko - lwowskiego). W 1400 biskup krakowski Piotr Wysz podniósł kościół do godności kolegiaty powołując przy nim Kapitułę Kolegiacką. W 1786, w związku z utworzeniem przez papieża Piusa VI Diecezji Tarnowskiej (diecezja została zlikwidowana po III rozbiorze Polski, stolica biskupia powróciła do Tarnowa w 1826), świątynia otrzymała tytuł katedry, a parafia, tym samym, tytuł parafii katedralnej. 14 kwietnia 1972 mocą listu apostolskiego "Cum beatissima" Pawła VI katedra tarnowska otrzymała tytuł Bazyliki Mniejszej.

Bazylika Katedralna Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Tarnowie – główny kościół diecezji tarnowskiej, sanktuarium Matki Bożej Bolesnej w Tarnowie. Kościół pierwotnie gotycki, wielokrotnie przebudowywany i rozbudowywany w późniejszych okresach, obecnie o cechach neogotyckich. Budowla jest trzynawowa, z wydłużonym prezbiterium, zamkniętym trójboczną absydą oraz dobudowaną ze strony zachodniej wysoką wieżą. Wnętrze bazyliki katedralnej kryje wiele artystycznych stylów minionych epok, w prezbiterium znajdują się monumentalne pomniki nagrobne Tarnowskich i Ostrogskich.

Plac Katedralny w Tarnowie – plac na Starym Mieście w Tarnowie, usytuowany pomiędzy ulicami Katedralną a Kapitulną, sąsiadujący od południowego wschodu z Rynkiem. Plac wytyczony został podczas lokacji miasta w 1330 roku. W tym samym czasie rozpoczęto wznoszenie na nim istniejącej do dziś gotyckiej katedry. Przez wieki założenie formowało się pod wpływem licznych prac budowlanych, a jego współczesny wygląd wykształcił się dopiero na przełomie wieków XIX i XX.

Dom Mansjonarzy w Tarnowie (także Dom Mansjonariuszy, Kanonia I) – zabytkowy budynek znajdujący się przy placu Katedralnym w Tarnowie. Obecną formę otrzymał w XVIII wieku. Przez lata pełnił różne funkcje, służył m.in. jako siedziba szkoły i instytucji kościelnych oraz patriotycznych. Współcześnie znajdują się w nim pomieszczenia chóru katedralnego Pueri Cantores Tarnovienses, oraz sale wystawowe tarnowskiego Muzeum Diecezjalnego.

Akademiola w Tarnowie (także scholasteria, dom kapitulny) – zabytkowy budynek znajdujący przy placu Katedralnym 5 w Tarnowie. Powstał prawdopodobnie z połączenia dwóch innych obiektów – budynków szkoły parafialnej i infirmerii wikariuszy kolegiackich, wzniesionych około połowy XVI wieku. W swojej historii użytkowany był m.in. jako siedziba instytucji szkolnych. Współcześnie wykorzystywany jest przez tarnowskie Muzeum Diecezjalne.

Scholasteria w Tarnowie (także dom rektora, dom kapitulny, dom kapituły) – zabytkowy budynek znajdujący przy placu Katedralnym 5 w Tarnowie. Powstał w II połowie XVI wieku, w swojej historii pełnił m.in. funkcje mieszkalne, w tym jako rezydencja dla rektora szkoły parafialnej, prałata kanclerza oraz dyrektora austriackiego gimnazjum. Współcześnie wykorzystywany jest przez tarnowskie Muzeum Diecezjalne.

Dom Mikołajowski w Tarnowie (także dom Mikołajowskich, dom Kornuszowski bądź kamienica Koruszowska) – zabytkowy gotycko-renesansowy budynek znajdujący przy placu Katedralnym w Tarnowie. Powstał w XVI wieku, przez stulecia pełnił różne funkcje, był m.in. użytkowany przez duchowieństwo, mieścił siedziby szkół, Powiatowego Ośrodka Zdrowia oraz Muzeum Higieny. Od czasu konserwacji przeprowadzonej na przełomie lat 40. i 50. XX wieku mieszczą się w nim sale wystawowe tarnowskiego Muzeum Diecezjalnego. Uznawany jest za najstarszą kamienicę miasta.

Muzeum Diecezjalne w Tarnowie – muzeum diecezjalne w Polsce założone 25 października 1888 roku przez ówczesnego rektora tarnowskiego seminarium duchownego ks. Józefa Bąbę. Jest najstarszą tego typu placówką w Polsce.

Baszta „Książęca” w Tarnowie (Baszta „Księża”) – gotycka budowla obronna, przykład murowanej baszty wchodzącej wraz z murami obronnymi w skład systemu dawnych miejskich fortyfikacji.

Kamienica przy Rynku 24 i pl. Katedralnym 1 w Tarnowie (także dom kapituły, dom Langego, kamienica kapitulna, kamienica Rubinkiewicza) – zabytkowy budynek znajdujący się u zbiegu Rynku i placu Katedralnego na Starym Mieście w Tarnowie. Historia kamienicy sięga XVIII wieku, natomiast jej współczesny, neobarokowy wygląd jest owocem przebudowy z 1892 roku. W świadomości lokalnych mieszkańców przez wiele lat funkcjonowała jako siedziba Apteki „Pod Aniołem” – jednej z najstarszych aptek w mieście, o tradycji sięgającej jeszcze XVII i XVIII wieku.

Ławeczka Poetów w Tarnowie – ławka pomnikowa, odsłonięta 3 grudnia 2004 przy ulicy Wałowej w Tarnowie. Ławeczka powstała z inicjatywy Miejskiej Biblioteki Publicznej w Tarnowie i Wydziału Kultury Urzędu Miasta Tarnowa. Ławeczka ma formę kamiennego murku, wzniesionego na planie kwadratu, okalającego klomb z rosnącym pośrodku drzewem. Przykryty jest płytą z polerowanego kamienia, na której z trzech stron przysiadły, naturalnej wielkości, odlane w brązie postacie literatów, wybranych w plebiscycie czytelników Biblioteki Publicznej: Zbigniewa Herberta, Agnieszki Osieckiej i Jana Brzechwy. Obok postaci znajdują się metalowe skrzynki z tomikami ich poezji. Klucze do skrzyneczek można wypożyczyć w pobliskiej pizzerii. Na tułowiu każdej z postaci uwiecznione są fragmenty ich utworów. Na sukni Osieckiej: Będę czekać tu przez czterysta wiosen i sto długich zim, będę czekać tu, w mieście tym („Będę czekać” - tekst piosenki Steni Kozłowskiej) i tylko taką mnie ścieżką poprowadź, gdzie śmieją się śmiechy w ciemności i gdzie muzyka gra, gdzie muzyka gra, muzyka („Wielka woda” - tekst piosenki Maryli Rodowicz). Na kapeluszu Osieckiej: Choćbyś odszedł z miasta będę czekać tu tak jak wierna gwiazda, będę czekać (cd. tekstu „Będę czekać”). Na plecach figury Brzechwy fragmenty wiersza „Kaczka Dziwaczka”: Nad rzeczką opodal krzaczka mieszkała kaczka-dziwaczka lecz zamiast trzymać się rzeczki robiła piesze wycieczki znosiła jaja na twardo i miała czubek z kokardą, a przy tym na przekór kaczkom czesała się wykałaczką. Martwiły się inne kaczki co będzie z takiej dziwaczki. Obok pomnika poety znajduje się po stronie prawej figurka kaczki, a po lewej niewielkich rozmiarów żaba i żółw. Na figurze Herberta zarówno z przodu jak i z tyłu widnieją słowa wierszy. Z przodu fragment wiersza „Chciałbym opisać”: Chciałbym opisać najprostsze wzruszenie, radość lub smutek, ale nie tak jak robią to inni sięgając po promienie deszczu albo słońca, chciałbym opisać światło, które we mnie się rodzi, ale wiem, że... Z tyłu dalszy fragment wiersza „Chciałbym opisać”: nie jest ono podobne do żadnej gwiazdy, bo jest nie tak jasne, nie tak czyste i niepewne, a dalej fragment wiersza „Przypowieść”: czym byłby świat gdyby nie napełniała go nieustanna krzątanina poety wśród ptaków i kamieni. Ławeczka jest dziełem tarnowskiego rzeźbiarza Jacka Kucaby. Odsłonięciu ławeczki towarzyszył koncert prowadzony przez Magdę Umer.

Pomnik Adama Mickiewicza w Tarnowie usytuowany jest na placu Kazimierza Wielkiego w ciągu ulicy Katedralnej. Pomnik postanowiono ufundować z okazji 100-lecia urodzin wieszcza. 9 maja 1898 powstał komitet pod przewodnictwem Bronisława Brzeskiego, tarnowskiego notariusza i weterana powstania styczniowego, mający zebrać potrzebne środki finansowe i wybrać projekt pomnika. W kwietniu 1900 roku zaakceptowano projekt Tadeusza Błotnickiego, zobowiązując artystę do zakończenia pracy do końca października. Uroczystego odsłonięcia pomnika dokonano 26 listopada 1900 w 45. rocznicę śmierci poety. Pomnik ma formę popiersia o wysokości 1,1 m na cokole wykonanym z czerwonego granitu tremboweskiego o wysokości 3,4 m., ozdobionym lirą – symbolem poetów. Otoczony jest ozdobnymi słupkami metalowymi, połączonymi łańcuchem oraz dwoma kandelabrami. Pomnik przetrwał II wojnę światową, gdyż po usunięciu polskich symboli przekazano niemieckim władzom okupacyjnym iż przedstawia Jana Sebastiana Bacha. W marcu 1968 protestowano przy pomniku przeciwko cenzurze oraz zdjęciu „Dziadów” z desek Teatru Narodowego.