Tarnów (gmina wiejska)

Tarnów (wymowa) – miasto na prawach powiatu w Polsce, w województwie małopolskim, siedziba powiatu tarnowskiego i gminy wiejskiej Tarnów. Leży przy ujściu Białej do Dunajca. Jest miastem centralnym aglomeracji tarnowskiej. Miasto lokowane przez Spycimira herbu Leliwa, na podstawie dokumentu wystawionego przez kancelarię króla Władysława Łokietka z 7 marca 1330 roku. Zachował się historyczny zespół architektoniczno-urbanistyczny miasta. Tarnów zajmuje powierzchnię 72,37 km², którą zamieszkuje 101 614 mieszkańców (GUS – stan na dzień 30 czerwca 2025) Miasto jest ważnym ośrodkiem turystycznym, kulturalnym i gospodarczym w Małopolsce, a także węzłem komunikacyjnym przy autostradzie A4 oraz linii kolejowej E 30. Na terenie osiedla Mościce znajduje się siedziba Grupy Azoty, największej grupy kapitałowej branży chemicznej w kraju oraz Międzynarodowe Centrum Bezpieczeństwa Chemicznego. W mieście działa konsulat honorowy Ukrainy. Tarnów jest członkiem Związku Miast Polskich.

Ratusz w Tarnowie – historyczny budynek usytuowany pośrodku płyty tarnowskiego Rynku. Jeden z najbardziej charakterystycznych obiektów miasta i jeden z jego symboli. Pierwotnie był siedzibą rady miejskiej i sądu wójtowsko-ławniczego. Od 1931 r. jest siedzibą muzeum. Budowla jest przykładem architektury manierystycznej wyrastającej z renesansu. Ratusz znajduje się na Szlaku Renesansu w Małopolsce.

Rynek w Tarnowie – rynek miejski znajdujący się w centrum Starego Miasta w Tarnowie. Wytyczony został w czasie lokacji miasta w 1330 roku, zgodnie z zasadami średniowiecznej urbanistyki. Obecną zabudowę Rynku stanowią kamienice mieszczańskie, powstałe w okresie od XVI do XIX wieku. Centralną część placu zajmuje renesansowy ratusz.

Kamienica przy Rynku 10 w Tarnowie (szerzej znana jako Dom Technika) – zabytkowy budynek znajdujący się w południowej pierzei Rynku na Starym Mieście w Tarnowie. Jego historia sięga II poł. XVIII wieku. Współcześnie, w świadomości lokalnych mieszkańców, funkcjonuje jako siedziba tarnowskiego NOT-u, za sprawą czego nazywany jest Domem Technika.

Kamienica Ratajewiczowska w Tarnowie – najstarsza tarnowska kamienica mieszcząca się pod adresem Rynek 5. Od 1992 pełni funkcję siedziby Tarnowskiego Centrum Kultury.

Kamienica przy Rynku 24 i pl. Katedralnym 1 w Tarnowie (także dom kapituły, dom Langego, kamienica kapitulna, kamienica Rubinkiewicza) – zabytkowy budynek znajdujący się u zbiegu Rynku i placu Katedralnego na Starym Mieście w Tarnowie. Historia kamienicy sięga XVIII wieku, natomiast jej współczesny, neobarokowy wygląd jest owocem przebudowy z 1892 roku. W świadomości lokalnych mieszkańców przez wiele lat funkcjonowała jako siedziba Apteki „Pod Aniołem” – jednej z najstarszych aptek w mieście, o tradycji sięgającej jeszcze XVII i XVIII wieku.

Tarnowskie Centrum Kultury (TCK) – instytucja kulturalna miasta Tarnowa, powstała w 1992 roku w wyniku przekształcenia, przez Radę Miejską, dotychczasowego Tarnowskiego Ośrodka Kultury. Siedzibą TCK jest Kamienica Ratajewiczowska (Rynek 5).

Plac Katedralny w Tarnowie – plac na Starym Mieście w Tarnowie, usytuowany pomiędzy ulicami Katedralną a Kapitulną, sąsiadujący od południowego wschodu z Rynkiem. Plac wytyczony został podczas lokacji miasta w 1330 roku. W tym samym czasie rozpoczęto wznoszenie na nim istniejącej do dziś gotyckiej katedry. Przez wieki założenie formowało się pod wpływem licznych prac budowlanych, a jego współczesny wygląd wykształcił się dopiero na przełomie wieków XIX i XX.

Basteja w Tarnowie (lokalnie nazywana półbasztą) – renesansowa budowla obronna, przykład murowanej, szesnastowiecznej bastei w systemie obronnym dawnego Tarnowa. Obiekt wraz z murami obronnymi jest częścią systemu miejskich fortyfikacji.

Parafia Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Tarnowie – parafia katedralna znajdująca się w diecezji tarnowskiej w dekanacie Tarnów Południe. Kościołem parafialnym jest katedra tarnowska, która jest bazyliką mniejszą. Kościół parafialny wzniesiony został w I połowie XIV w. Od początku swojego istnienia nosił wezwanie Narodzenia Najświętszej Maryi Panny. O jego znaczeniu i prestiżu świadczy fakt, że w 1329 odbyła się w nim konsekracja biskupia bł. Jakuba Strepy (późniejszego arcybiskupa halicko - lwowskiego). W 1400 biskup krakowski Piotr Wysz podniósł kościół do godności kolegiaty powołując przy nim Kapitułę Kolegiacką. W 1786, w związku z utworzeniem przez papieża Piusa VI Diecezji Tarnowskiej (diecezja została zlikwidowana po III rozbiorze Polski, stolica biskupia powróciła do Tarnowa w 1826), świątynia otrzymała tytuł katedry, a parafia, tym samym, tytuł parafii katedralnej. 14 kwietnia 1972 mocą listu apostolskiego "Cum beatissima" Pawła VI katedra tarnowska otrzymała tytuł Bazyliki Mniejszej.

Bazylika Katedralna Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Tarnowie – główny kościół diecezji tarnowskiej, sanktuarium Matki Bożej Bolesnej w Tarnowie. Kościół pierwotnie gotycki, wielokrotnie przebudowywany i rozbudowywany w późniejszych okresach, obecnie o cechach neogotyckich. Budowla jest trzynawowa, z wydłużonym prezbiterium, zamkniętym trójboczną absydą oraz dobudowaną ze strony zachodniej wysoką wieżą. Wnętrze bazyliki katedralnej kryje wiele artystycznych stylów minionych epok, w prezbiterium znajdują się monumentalne pomniki nagrobne Tarnowskich i Ostrogskich.

Mury miejskie w Tarnowie – ciąg murów miejskich wraz z budowlami o charakterze obronnym (basztami, bastejami oraz bramami), otaczający niegdyś obszar Tarnowa (obecnie część Starówki). Zespół tarnowskich obwarowań powstał prawdopodobnie w XIV wieku, a następnie był wielokrotnie modernizowany i rozbudowywany (m.in. w XVI wieku). W wyniku kryzysu, który miał miejsce w mieście w XVIII wieku, przestarzałe już fortyfikacje zaczęły popadać w ruinę, co było przyczynkiem do ich likwidacji, rozpoczętej około 1790 roku i zakończonej na początku XIX wieku. Do dzisiejszych czasów zachowały się krótkie odcinki dawnych fortyfikacji.