Bitwa o Poznań

Wielkie Księstwo Poznańskie (niem. Großherzogtum Posen, fr. Grand Duché de Posnanie) – autonomiczne księstwo, wchodzące w skład Prus (pozostające – z wyjątkiem lat 1848–1851 – obok Prus Zachodnich i Wschodnich, poza Związkiem Niemieckim), powstałe na mocy kongresu wiedeńskiego, mające w zamierzeniu mocarstw zaspokoić narodowe dążenia Polaków w związku z wyłączeniem, decyzją kongresu, Wielkopolski i zachodniej części Kujaw z terytorium Księstwa Warszawskiego, z którego utworzono Królestwo Polskie, państwo konstytucyjne, związane jedynie unią personalną z Imperium Rosyjskim. Po powstaniu listopadowym w Królestwie Polskim, popartym przez Poznanian, autonomia Księstwa została ograniczona w 1831 r., a po powstaniach wielkopolskich z 1846 i 1848 – całkowicie zniesiona. Administracja pruska bez żadnego aktu prawnego zmieniła nazwę na Prowincja Poznańska (Provinz Posen), ale w użyciu społecznym nadal pozostawała nazwa Wielkie Księstwo Poznańskie (choć polskie elity polityczne również używały nowej nazwy). Nazwa ta pozostała w pełnej tytulaturze królów Prus, a następnie cesarzy niemieckich aż do abdykacji Wilhelma II.

Województwo poznańskie – województwo II Rzeczypospolitej istniejące w latach 1919–1939 ze stolicą w Poznaniu. Główne miasta: Poznań, Bydgoszcz (do 1938), Kalisz (od 1938), Gniezno, Inowrocław, Jarocin, Krotoszyn, Leszno, Międzychód, Ostrów Wielkopolski, Rawicz oraz Śrem. Jedno z dwóch województw (obok województwa pomorskiego), w których istniał samorząd stopnia wojewódzkiego. Działał on na podstawie pozostawionych przepisów pruskich. Organami tego samorządu były: sejmik wojewódzki (Sejmik Krajowy Poznański), wydział wojewódzki oraz starosta krajowy.

Prowincja Poznańska (niem. Provinz Posen) – pruska prowincja istniejąca w latach 1848–1918. Utworzona z Wielkiego Księstwa Poznańskiego. Po I wojnie światowej większość prowincji weszła w skład Polski i utworzono z niej województwo poznańskie, z części pozostałej przy Republice Weimarskiej utworzono nową Marchię Graniczną Poznańsko-Zachodniopruską.

Powiat poznański – powiat w Polsce, w województwie wielkopolskim, utworzony w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Tworzy go 17 gmin otaczających miasto Poznań. Jest to największy pod względem powierzchni powiat w województwie wielkopolskim (1900 km²), a także powiat ziemski o najwyższej liczbie ludności w Polsce – około 445 tys. mieszkańców (31 grudnia 2023 r.). Spośród powiatów w województwie wielkopolskim (nie wliczając miast na prawach powiatu) wyróżnia go także najwyższa gęstość zaludnienia na 1 km² – ok. 210 osób. Siedzibą władz powiatu jest Poznań, który jest oddzielnym miastem na prawach powiatu i nie wchodzi tym samym w skład powiatu poznańskiego. W skład powiatu wchodzą: gminy miejskie: Luboń, Puszczykowo gminy miejsko-wiejskie: Buk, Kostrzyn, Kórnik, Mosina, Murowana Goślina, Pobiedziska, Stęszew, Swarzędz gminy wiejskie: Czerwonak, Dopiewo, Kleszczewo, Komorniki, Rokietnica, Suchy Las, Tarnowo Podgórne miasta: Buk, Kostrzyn, Kórnik, Luboń, Mosina, Murowana Goślina, Pobiedziska, Puszczykowo, Stęszew, Swarzędz Według danych z 31 grudnia 2019 roku powiat zamieszkiwały 399 272 osoby. Natomiast według danych z 31 grudnia 2023 roku powiat zamieszkiwało 445 121 osób.

Oblężenie Poznania miało miejsce od 14 października do 2 listopada 1704 podczas III wojny północnej (1700–1721). W roku 1703 Szwedzi zajęli Poznań pozostawiając w nim kilkusetosobową załogę wojskową. Kilka miesięcy później król August II połączył swoje siły z oddziałami rosyjskimi i wkroczył na ziemie Wielkopolski. W tym samym czasie pod Poznań nadciągnęły wojska szwedzkie w sile 6000 ludzi. Dnia 18 sierpnia 1704 obie strony stoczyły pierwszą potyczkę, w wyniku której Szwedzi wycofali się w kierunku Torunia. Po tym sukcesie Sasi przez kilka dni niepokoili załogę szwedzką Poznania, po czym na rozkaz króla zawrócili do Warszawy. Pod miastem pozostały jedynie polskie chorągwie pospolitego ruszenia, które skutecznie blokowały miasto. Wkrótce siły te wzmocnione zostały piechotą saską generała Brandta oraz częścią piechoty moskiewskiej Jana Reinholda Patkula. Gdy we wrześniu dowodzący załogą szwedzką generał Arvid Axel Mardefelt dowiedział się o nadciągających posiłkach, które prowadził generał Johan August Meijerfeldt, postanowił zaatakować polskie oddziały. Dnia 20 września Szwedzi po krótkiej potyczce przepędzili oddział pospolitego ruszenia w Stęszewie. Cztery dni później wojsko Meijerfeldta zajęło stanowiska na przedmieściach Poznania. Tym samym siły szwedzkie w mieście osiągnęły liczbę 3000 ludzi oraz 14 armat. Gdy po paru dniach pod miastem pojawiły się wojska saskie Brandta w sile 3500 ludzi oraz 6000 ludzi Patkula, Szwedzi rozpoczęli przygotowania do obrony. Oblężenie rozpoczęło się 14 października 1704. Oblegający zajęli stanowiska na pobliskich wzniesieniach, rozpoczynając bombardowanie miasta. Trwający kilka dni ostrzał nie przyniósł jednakże większych szkód zarówno Szwedom, jak i mieszkańcom. Do dnia 24 października atakujący próbowali utworzyć wyłom w murach. W dniach 28–29 października sprzymierzeni zasypali miasto bombami i kamieniami, kilka wypadów szwedzkich zostało powstrzymanych. Dwa dni później koło Bramy Wronieckiej powstał wyłom o szerokości 80 kroków, którego oblegający nie wykorzystali. 2 listopada w obozie sprzymierzonych zarządzono odwrót, który nastąpił w nocy. Następnego dnia triumfujący Szwedzi wyszli z miasta podejmując marsz za uchodzącym przeciwnikiem. Straty szwedzkie podczas oblężenia wyniosły 11 zabitych i 28 rannych, straty sprzymierzonych były niższe.

Rejencja poznańska (niem. Regierungsbezirk Posen) – dawna rejencja pruska utworzona w 1815 r. w Wielkim Księstwie Poznańskim, od 1848 r. w Prowincji Poznańskiej. Po I wojnie światowej większość jej obszaru przypadła Polsce i weszła w skład nowo utworzonego województwa poznańskiego. Pozostałe przy Niemczech fragmenty utworzyły Marchię Graniczną Poznań-Prusy Zachodnie.

Kraj Warty (niem. Wartheland), Okręg Rzeszy Kraj Warty (niem. Reichsgau Wartheland lub Warthegau) – region administracyjny III Rzeszy Niemieckiej, utworzony podczas II wojny światowej na anektowanym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Wolne Tory – potocznie część Poznania, na którą składają się przede wszystkim obszerne tereny pokolejowe pomiędzy torowiskami stacji Poznań Główny a ulicami Matyi, Przemysłową i tyłami zabudowań Wildy przy ul. Roboczej (m.in. ZNTK Poznań) o łącznej powierzchni około 117 hektarów.

Ulica Przemysłowa – ulica w Poznaniu, na Wildzie, na terenie jednostki pomocniczej Osiedle Wilda, biegnąca od skrzyżowania z ul. Stanisława Matyi nieopodal centrum handlowego Avenida Poznań w kierunku południowym do okolic Rynku Wildeckiego.

Pomnik Wypędzonych Wielkopolan przez Niemców w latach 1939 - 1945 – pomnik w Poznaniu, zlokalizowany przy ul. Towarowej róg Powstańców Wielkopolskich, w Parku Karola Marcinkowskiego. Upamiętnia wysiedlenia Polaków z Kraju Warty przez okupanta niemieckiego w czasie II wojny światowej.

Poznańska Wyższa Szkoła Biznesu – uczelnia niepubliczna założona w 2001 roku.

Delta – postmodernistyczny biurowiec znajdujący się w Poznaniu u zbiegu ulic Stanisława Matyi i Towarowej, w bezpośrednim sąsiedztwie Parku Marcinkowkiego. Zaprojektowany został przez Ewę Pruszewicz-Sipińską i Stanisława Sipińskiego, jako uzupełnienie reprezentacyjnej zabudowy Ringu Stübbena. Wysokość obiektu wynosi 43,5 m. Posiada 12 kondygnacji (10 pięter oraz 2 kondygnacje podziemne). Oddany do użytku w 2004 roku, stanowi dominantę architektoniczną wschodniej strony Mostu Dworcowego. Wzniesiony na rzadko spotykanym rzucie trójkąta, składa się z dwóch zasadniczych części. Strefa wejściowa nawiązuje do monumentalnych form Ringu, np. portyku Uniwersytetu Ekonomicznego. Elewacje pokryte piaskowcem, a portyk czerwonym granitem. Wewnątrz, w holu wejściowym, znajduje się statua z popiersiem Hipolita Cegielskiego.